Τρίτη, 8 Νοεμβρίου 2016

Αρχαία Ελληνικά: Ουσιαστικά Γ΄ κλίσης

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ



Γ΄ ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ
Αρσενικά, θηλυκά και ουδέτερα: γεν.εν. σε -ος (-ως ή -ους)

Παρατηρήσεις
Ισχύουν οι ίδιες καταλήξεις για τα αρσενικά και τα θηλυκά και, με κάποιους περιορισμούς, και για τα ουδέτερα.
Ανάλογα με τον χαρακτήρα του ουσιαστικού υπάρχουν παραλλαγές. Οι βασικές καταλήξεις ωστόσο είναι οι εξής:
ή -                              -ες (-εις)
-ος (-ως ή -ους)               -ων
                                      -σι(ν)
ή -ν                              -ας (-εις ή -ς)
ή -                              -ες (-εις)
Φωνηεντόληκτα (-ευς -ις -υς)
  • Στα φωνηεντόληκτα σε -ις η γενική ενικού και πληθυντικού τονίζεται στην προπαραλήγουσα, παρόλο που η λήγουσα είναι μακρόχρονη. Αυτό στη γενική ενικού εξηγείται από το γεγονός ότι το -ω- της κατάληξης προήλθε από αντιμεταχώριση (-ηος > -εως) και στη γενική πληθυντικού κατ' αναλογία.
  • Όμοια με τα φωνηεντόληκτα σε -ις κλίνονται και κάποια σε -υς: ὁ πέλεκυς -εως, ὁ πρέσβυς -εως, ὁ πῆχυς -εως και το ουδέτερο τὸ ἄστυ -εως (πληθ.: τὰ ἄστη).
Αφωνόληκτα (-ξ -ψ -ς -ων -ας -α)
  • Συχνά στην ονομαστική και κλητική ενικού και στη δοτική πληθυντικού ο άφωνος χαρακτήρας ενώνεται με το σίγμα της κατάληξης ως εξής: κ / γ / χ + σ = ξ,   π / β + σ = ψ,   τ / δ / θ + σ = σ.
  • Τα βαρύτονα (δηλ. που δεν τονίζονται στη λήγουσα) οδοντικόληκτα σε -ις σχηματίζουν την αιτιατική και κλητική ενικού με διαφορετική κατάληξη: αιτ. εν.: -ιν & κλ. εν.: (αντί των -α & -ις).
  • Τα βαρύτονα οδοντικόληκτα σε -ων / -οντος σχηματίζουν την κλητική ενικού με την κατάληξη -ον.
  • Τα βαρύτονα οδοντικόληκτα σε -ας / -αντος σχηματίζουν την κλητική ενικού με την κατάληξη -αν (και όχι -ας).
  • Στη δοτική πληθυντικού των οδοντικόληκτων σε -ων / -οντος και -ας / -αντος ο οδοντικός χαρακτήρας -ντ- χάνεται πριν από το σ και προκαλεί έκταση του προηγούμενου φωνήεντος.
Ενρινόληκτα-Υγρόληκτα (-ην -ων -ηρ -ωρ)
  • Τα βαρύτονα ενρινόληκτα σε -ων / -ονος (διπλόθεμα) σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -ον (και όχι -ων). 
  • Τα βαρύτονα υγρόληκτα σε -ωρ / -ορος (διπλόθεμα) σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -ορ (και όχι -ωρ).
  • Τα συγκοπτόμενα είναι διπλόθεμα υγρόληκτα σε -ηρ, στα οποία το ε του αδύνατου (δεύτερου) θέματος αποβάλλεται στη γενική (-ρος) και δοτική ενικού (-ρι) και στη δοτική πληθυντικού. Στη δοτική πληθυντικού μάλιστα αναπτύσσεται ένα α (ρ-α-σι) για λόγους ευφωνίας.
  • Στο συγκοπτόμενο ουσιαστικό ὁ ἀνήρ η συγκοπή επεκτείνεται στις πλάγιες πτώσεις του ενικού και σε όλο τον πληθυντικό και αναπτύσσεται ένα δ ανάμεσα στα ν και ρ για λόγους ευφωνίας. Στο ουσιαστικό ἡ Δημήτηρ γίνεται συγκοπή και στην αιτιατική ενικού (τὴν Δήμητρα). Το συγκοπτόμενο ἡ γαστήρ έχει κλητική ίδια με την ονομαστική (ὦ γαστήρ).
  • Το μονόθεμο υγρόληκτο ουσιαστικό ὁ σωτήρ έχει κλητική ὦ σῶτερ (και σπανιότερα: ὦ σωτήρ) και το διπλόθεμο ὁ ἀστήρ σχηματίζει τη δοτική πληθυντικού όπως τα συγκοπτόμενα: τοῖς ἀστράσι(ν)
Σιγμόληκτα (-ης -ος)
  • Τα σιγμόληκτα αποβάλλουν τον χαρακτήρα σ, όταν βρίσκεται ανάμεσα σε φωνήεντα και στη συνέχεια προκύπτουν συναιρέσεις. Ο αρχικός χαρακτήρας στον πληθυντικό διατηρείται μόνο στη δοτική.

Τονισμός
  • Τα μονοσύλλαβα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης στη γενική και δοτική και στους δύο αριθμούς τονίζονται στη λήγουσα
  • Εξαιρούνται μόνο έξι ουσιαστικά, που ανεβάζουν τον τόνο στην παραλήγουσα στη γενική πληθυντικού:  τῶν παίδων (ὁ παῖς), τῶν φώτων (τὸ φῶς), τῶν Τρώων (ὁ Τρώς), τῶν ὤτων (τὸ οὖς = αυτί), τῶν δδων (ἡ δς = λαμπάδα), τῶν θώων (ὁ θώς = τσακάλι).
ΠΡΟΣΟΧΗ!
  • Οι καταλήξεις , -ας, -(σ)ι στη γ΄ κλίση είναι βραχύχρονες.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου