Η κεφαλή: σταυρόλεξο στα αρχαία

Δοκιμάστε να λύσετε το παρακάτω σταυρόλεξο με λέξεις της αρχαίας ελληνικής που σχετίζονται με μέρη του κεφαλιού. Απαντήστε με πεζά γράμματα και σε πολυτονικό.
Οι ορισμοί είναι διαβαθμισμένης δυσκολίας, για την ορθογραφία συμβουλείτε και το λεξικό...
Μπορείτε επίσης να το εκτυπώσετε και να το λύσετε σε χαρτί.
Καλή διασκέδαση! 😂

Crossword Puzzle Maker

Αρχαία Ελληνικά: Ουσιαστικά Γ΄ κλίσης

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ

Γ΄ ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Αρσενικά, θηλυκά και ουδέτερα: γεν.εν. σε -ος (-ως ή -ους)

Παρατηρήσεις

Ισχύουν οι ίδιες καταλήξεις για τα αρσενικά και τα θηλυκά και, με κάποιους περιορισμούς, και για τα ουδέτερα.

Ανάλογα με τον χαρακτήρα του ουσιαστικού υπάρχουν παραλλαγές. Οι βασικές καταλήξεις ωστόσο είναι οι εξής:

-ς ή －                              -ες (-εις)
-ος (-ως ή -ους)               -ων
-ι                                      -σι(ν)
-α ή -ν                              -ας (-εις ή -ς)
-ς ή －                              -ες (-εις)

Φωνηεντόληκτα (-ευς -ις -υς | γεν.: -εως)

• Στα φωνηεντόληκτα σε -ις /-εως η γενική ενικού και πληθυντικού τονίζεται στην προπαραλήγουσα, παρόλο που η λήγουσα είναι μακρόχρονη. Αυτό στη γενική ενικού εξηγείται από το γεγονός ότι το -ω- της κατάληξης προήλθε από αντιμεταχώριση (-ηος > -εως) και στη γενική πληθυντικού κατ' αναλογία.
• Όμοια με τα φωνηεντόληκτα σε -ις /-εως κλίνονται και κάποια σε -υς /-εως: ὁ πέλεκυς -εως, ὁ πρέσβυς -εως, ὁ πῆχυς -εως και το ουδέτερο τὸ ἄστυ -εως (πληθ.: τὰ ἄστη).

Αφωνόληκτα (-ξ -ψ -ς / -ων -ας -α)

• Κανονικά στην ονομαστική και κλητική ενικού και στη δοτική πληθυντικού ο άφωνος χαρακτήρας ενώνεται με το σίγμα της κατάληξης ως εξής: κ / γ / χ + σ = ξ,   π / β + σ = ψ,   τ / δ / θ + σ = σ.
• Στα οδοντικόληκτα σε -ας /-αντος, στις ίδιες πτώσεις, ο οδοντικός χαρακτήρας -ντ- αποβάλλεται πριν από το σ και προκαλεί έκταση του προηγούμενου φωνήεντος σε μακρό (αναπληρωματική έκταση). Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στα οδοντικόληκτα σε -ων /-οντος στη δοτική πληθυντικού.
• Τα βαρύτονα (δηλ. που δεν τονίζονται στη λήγουσα) οδοντικόληκτα σε -ις σχηματίζουν την αιτιατική και κλητική ενικού με διαφορετική κατάληξη: αιτ. εν.: -ιν & κλ. εν.: -ι (αντί των -α & -ις).
• Τα βαρύτονα οδοντικόληκτα σε -ων /-οντος σχηματίζουν την κλητική ενικού με την κατάληξη -ον.
• Τα βαρύτονα οδοντικόληκτα σε -ας /-αντος σχηματίζουν την κλητική ενικού με την κατάληξη -αν (και όχι -ας).

Ενρινόληκτα-Υγρόληκτα (-ην -ων -ηρ -ωρ)

• Τα βαρύτονα ενρινόληκτα σε -ων /-ονος (διπλόθεμα) σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -ον (και όχι -ων). 
• Τα βαρύτονα υγρόληκτα σε -ωρ /-ορος (διπλόθεμα) σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -ορ (και όχι -ωρ).
• Τα συγκοπτόμενα είναι διπλόθεμα υγρόληκτα σε -ηρ /-(ε)ρος, στα οποία το ε του αδύνατου (δεύτερου) θέματος αποβάλλεται στη γενική (-ρος) και δοτική ενικού (-ρι) και στη δοτική πληθυντικού. Στη δοτική πληθυντικού μάλιστα αναπτύσσεται ένα α (ρ-α-σι) για λόγους ευφωνίας.
• Στο συγκοπτόμενο ουσιαστικό ὁ ἀνήρ η συγκοπή επεκτείνεται στις πλάγιες πτώσεις του ενικού και σε όλο τον πληθυντικό και αναπτύσσεται ένα δ ανάμεσα στα ν και ρ για λόγους ευφωνίας. Στο ουσιαστικό ἡ Δημήτηρ γίνεται συγκοπή και στην αιτιατική ενικού (τὴν Δήμητρα). Το συγκοπτόμενο ἡ γαστήρ έχει κλητική ίδια με την ονομαστική (ὦ γαστήρ).
• Το μονόθεμο υγρόληκτο ουσιαστικό ὁ σωτήρ έχει κλητική ὦ σῶτερ (και σπανιότερα: ὦ σωτήρ) και το διπλόθεμο ὁ ἀστήρ -έρος σχηματίζει τη δοτική πληθυντικού όπως τα συγκοπτόμενα: τοῖς ἀστράσι(ν). 

Σιγμόληκτα (-ης -ος | γεν.: -ους < *-εσος)

• Ο χαρακτήρας σ αποβάλλεται, όταν βρίσκεται ανάμεσα σε φωνήεντα, τα οποία στη συνέχεια συναιρούνται, ή όταν ακολουθεί άλλο -σ-, π.χ. στη δοτική πληθυντικού. Έτσι οι καταλήξεις των σιγμόληκτων παρουσιάζουν μεγάλη απόκλιση από τις βασικές καταλήξεις της γ΄ κλίσης. 

Τονισμός

• Τα μονοσύλλαβα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης στη γενική και δοτική και στους δύο αριθμούς τονίζονται στη λήγουσα. 
• Εξαιρούνται μόνο έξι ουσιαστικά, που ανεβάζουν τον τόνο στην παραλήγουσα στη γενική πληθυντικού:  τῶν παίδων (ὁ παῖς), τῶν φώτων (τὸ φῶς), τῶν Τρώων (ὁ Τρώς), τῶν ὤτων (τὸ οὖς = αυτί), τῶν δᾴδων (ἡ δᾴς = λαμπάδα), τῶν θώων (ὁ θώς = τσακάλι).

ΠΡΟΣΟΧΗ!

• Οι καταλήξεις -α, -ας, -(σ)ι στη γ΄ κλίση είναι βραχύχρονες.

Αρχαία Ελληνικά: Ουσιαστικά Γ΄ κλίσης (φωνηεντόληκτα & οδοντικόληκτα), υποδείγματα

Αρχαία Ελληνικά: Ουσιαστικά Α΄ κλίσης

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ

Α΄ ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Θηλυκά σε -α / -η

Αρσενικά σε -ας / -ης 

 

Παρατηρήσεις

• Στα θηλυκά σε -α το α της κατάληξης στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού είναι καθαρό (διατηρείται στη γενική και δοτική ενικού), εφόσον προηγείται φωνήεν ή ρ και είναι κανονικά μακρό.
• Στα θηλυκά σε -α το α της κατάληξης στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού είναι μη καθαρό (μετατρέπεται σε -η στη γενική και δοτική ενικού), εφόσον προηγείται σύμφωνο (εκτός από ρ) και είναι κανονικά βραχύ.

• Στα αρσενικά η γενική ενικού λήγει σε -ου.
• Τα αρσενικά σε -της (καθώς επίσης και σε -πώλης, -άρχης, -μέτρης, -τρίβης, -ώνης) σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -α (με α βραχύ).

Τονισμός

• Όλα τα ουσιαστικά της α΄ κλίσης στη γενική πληθυντικού τονίζονται στη λήγουσα και παίρνουν περισπωμένη (-ῶν).
• Τα προπαροξύτονα ουσιαστικά α΄ κλίσης επιπλέον κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή στη γενική και δοτική ενικού, καθώς και στη δοτική και αιτιατική πληθυντικού.
• Τα οξύτονα ουσιαστικά α΄ κλίσης παίρνουν οξεία στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική και περισπωμένη στη γενική και δοτική και στους δύο αριθμούς.

ΠΡΟΣΟΧΗ!

• Η κατάληξη -αι (ονομαστική και κλητική πληθυντικού) είναι βραχύχρονη.
• Η κατάληξη -ας στην α΄ κλίση γενικά είναι μακρόχρονη.
• Η κατάληξη -α της κλητικής των αρσενικών σε -της είναι βραχύχρονη.

Αρχαία Ελληνικά: Ουσιαστικά Β΄ κλίσης

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ

Β΄ ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Αρσενικά σε -ος 

Θηλυκά σε -ος

Ουδέτερα σε -ον 

 

Παρατηρήσεις

• Τα αρσενικά και τα θηλυκά της β΄ κλίσης έχουν τις ίδιες καταλήξεις σε όλες τις πτώσεις και στους δύο αριθμούς.
• Τα ουδέτερα έχουν τρεις πτώσεις ίδιες (ονομαστική, αιτιατική, κλητική) σε ενικό και πληθυντικό αριθμό. 

Τονισμός

• Τα οξύτονα ουσιαστικά β΄ κλίσης παίρνουν οξεία στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική και περισπωμένη στη γενική και δοτική και στους δύο αριθμούς.
• Τα προπαροξύτονα ουσιαστικά (αρσενικά και θηλυκά) β΄ κλίσης κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή στη γενική και δοτική ενικού, καθώς και στη γενική, δοτική και αιτιατική πληθυντικού.
• Ο παραπάνω κανόνας ισχύει και για τα προπαροξύτονα ουδέτερα β΄ κλίσης σε όλες τις πτώσεις εκτός από την αιτιατική πληθυντικού (αφού είναι ίδια με την ονομαστική του ίδιου αριθμού). 

ΠΡΟΣΟΧΗ!

• Η κατάληξη -οι (ονομαστική και κλητική πληθυντικού) είναι βραχύχρονη.
• Η κατάληξη -α στα ουδέτερα είναι βραχύχρονη.