Νεοελληνική γλώσσα γ΄: Άρθρο

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Είδος κειμένου: κείμενο επιχειρηματολογίας (άρθρο)

Ένα άρθρο είναι ένα κείμενο δημοσιευμένο στον Τύπο (έντυπο ή ηλεκτρονικό), σε εφημερίδες, σε περιοδικά, στο διαδίκτυο. Συνήθως τα άρθρα αφορμώνται από θέματα επικαιρότητας, δηλαδή παρουσιάζουν μια είδηση και τη σχολιάζουν.

Στα καθαρά πληροφοριακά άρθρα ο αρθρογράφος έχει ως στόχο του την παρουσίαση και ανάλυση κάποιου επίκαιρου γεγονότος με αντικειμενικότητα. Αντίθετα, στα άρθρα γνώμης ο συντάκτης του κειμένου αναλύει και σχολιάζει ένα γεγονός της επικαιρότητας από την υποκειμενική του σκοπιά, για να προβληματίσει ή να ευαισθητοποιήσει το κοινό και παίρνει θέση.

ΔΟΜΗ ΑΡΘΡΟΥ

• Τίτλος 

Μία πολύ σύντομη φράση αντιπροσωπευτική για το περιεχόμενο - συνήθως δεν περιέχει ρήματα. Μπορεί να είναι κυριολεκτικός ή μεταφορικός-υπαινικτικός.

• Πρόλογος 

Περιέχει μια σύντομη παρουσίαση του θέματος και τη σύνδεσή του με την επικαιρότητα, καθώς και τη θέση (άποψη) του αρθρογράφου.

• Κύριο μέρος: ανάπτυξη-απόδειξη 

Περιέχει την κυρίως επιχειρηματολογία και συνήθως ακολουθεί την εξής σειρά: επεξήγηση/διασαφήνιση της θέσης του αρθρογράφου - τεκμηρίωση/απόδειξη - ανασκευή της αντίθετης θέσης.

• Επίλογος 

Περιλαμβάνει μια συμπύκνωση της βασικής θέσης, χωρίς επανάληψη των επιχειρημάτων.

 Το ύφος του άρθρου είναι άμεσο, πληροφοριακό και ουδέτερο, σοβαρό, τυπικό, αν και επιτρέπεται σποραδικά η χρήση κάπως πιο οικείου τόνου ή χιούμορ. Συνήθως γράφεται σε γ΄ πρόσωπο, αλλά σε ειδικές περιπτώσεις χρησιμοποιείται, σε μικρή έκταση, το α΄ πρόσωπο πληθυντικού (για παράδειγμα σε άρθρα σε σχολικές εφημερίδες). Τέλος, αποφεύγεται η ποιητική χρήση της γλώσσας και οι ρητορικές ερωτήσεις.

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Διαφήμιση

Η διαφήμιση είναι ένα σύντομο πολυτροπικό κείμενο πειθούς που στοχεύει στη γνωστοποίηση και την προώθηση ενός αγαθού/προϊόντος/μηνύματος ή μιας υπηρεσίας. 

Συνήθως εμφανίζεται στα μέσα μαζικής επικοινωνίας (τηλεόραση, ραδιόφωνο, τύπο, διαδίκτυο) αλλά γίνεται επίσης με αφίσες, φυλλάδια, πανό, φωτεινές επιγραφές και άλλα οπτικά και ακουστικά μέσα.

 

Η διαφήμιση προϊόντος περιλαμβάνει 

• όνομα προϊόντος
  
• εικόνα (συχνά η εικόνα από μόνη της αποτελεί τη διαφήμιση)
  
• σλόγκαν ή ατάκα (σύντομη συνθηματική φράση), 
• σύντομο πληροφοριακό κείμενο (περιγραφή, αφήγηση, επιχειρηματολογία, διάλογος, πρόβλημα-λύση)
  

Το όνομα του προϊόντος πρέπει να είναι εύστοχο, το σλόγκαν πρωτότυπο και το κείμενο παρουσιάζει τις ιδιότητες του προϊόντος ή επιχειρήματα (λογικά, ψυχολογικά, ηθικά) για τα πλεονεκτήματά του. Κάποιες φορές υπερτονίζονται τα ευεργετικά αποτελέσματα της χρήσης του προϊόντος ή προβάλλονται ψευδείς ισχυρισμοί και αποκρύπτονται τα ελαττώματά του (παραπλανητική διαφήμιση). Συχνά, για να πετύχει τον στόχο της η διαφήμιση, χρησιμοποιείται ιδιαίτερα το συναίσθημα ή η αυθεντία.

 

Εκφορά του λόγου στη διαφήμιση

Η γλώσσα της διαφήμισης είναι κατεξοχήν μεταφορική / υπερβολική με έντονη χρήση συμβόλων και σχημάτων λόγου (επανάληψη, ομοιοκαταληξία, λογοπαίγνιο, πλεονασμός, παρήχηση κ.ά.). Χαρακτηρίζεται από: 

• πλήθος επαινετικών λέξεων ή εκφράσεων
• επίθετα ή επιρρήματα συγκριτικού (και υπερθετικού) βαθμού
• τεχνικούς όρους ή ξένες λέξεις/εκφράσεις
• ρήματα σε προστακτική ή υποτακτική
• πολλά σημεία στίξης

 

Τηλεοπτικές διαφημίσεις του '80 και του '90

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Ημερολόγιο

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Είδος κειμένου: σελίδα ημερολογίου

Το ημερολόγιο είναι ένα προσωπικό κείμενο, στο οποίο ο συντάκτης καταγράφει σε τακτική βάση εμπειρίες της ζωής του ή γεγονότα της εποχής, καθώς και τις ενδόμυχές του σκέψεις και συναισθήματα. Συνήθως έχει τη μορφή φιλικού γράμματος, όπου ο συντάκτης στην πραγματικότητα απευθύνεται στον εαυτό του και δεν γράφεται για να διαβαστεί από άλλους ή να δημοσιευτεί - εξαιρούνται βέβαια τα ημερολόγια των συγγραφέων.
Κυριαρχεί το α΄ πρόσωπο ενικού, ο γραμματικός χρόνος που χρησιμοποιείται είναι συνήθως ο ενεστώτας (εκτός από τα σημεία όπου υπάρχει αφήγηση) και το ύφος είναι φυσικό, οικείο και εξομολογητικό. Η έκτασή του μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με το περιεχόμενο και τη διάθεση του συντάκτη. 
Η σύγχρονη εκδοχή του ημερολογίου είναι το ηλεκτρονικό ημερολόγιο ή blog (ή και το video blog/vlog που μεταδίδεται από μέσα κοινωνικής δικτύωσης).

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΔΟΜΗ ΣΕΛΙΔΑΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ

• Ημέρα ή Τόπος, Ημερομηνία (στοιχισμένα δεξιά)

• Προσφώνηση (με κόμμα στο τέλος)
  

  π.χ. Αγαπημένο/Αγαπητό μου ημερολόγιο, / "Χ" μου,
  [όπου "Χ" είναι το όνομα που έχουμε δώσει στο ημερολόγιό μας]
  

• Αλλαγή γραμμής & περιθώριο για την έναρξη παραγράφου  

Πολλές φορές στην αρχή απευθυνόμαστε με μια σύντομη πρόταση στο ημερολόγιο, όπως θα κάναμε αν ήταν φίλος/-η μας.

π.χ. έχω λίγο καιρό να σου γράψω, αλλά μη μου κρατάς κακία, είχα πολλές υποχρεώσεις για το σχολείο / δεν μπορείς να φανταστείς τι συνέβη σήμερα στο σχολείο κ.ά. παρόμοια

• Ανάπτυξη του θέματος

Περιλαμβάνει 1-2 σωστά δομημένες παραγράφους. Συχνά η πρώτη παράγραφος περιέχει την αφήγηση ενός περιστατικού/ιστορίας (χρονολογική σειρά γεγονότων) και η δεύτερη τα σχόλια, τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας. Συνήθως όμως τα παρουσιάζουμε παράλληλα, δηλαδή έπειτα από κάθε γεγονός, στο πλαίσιο της αφήγησης, ακουλουθεί κάποιο σχόλιο, σκέψη ή συναίσθημα. Κατά την ανάπτυξη συνηθίζεται να απευθυνόμαστε στο ημερολόγιο και να ζητάμε τη γνώμη του.

• Αποφώνηση (κανονικά στην επόμενη γραμμή)
  

Αφού ολοκληρώσουμε την ανάπτυξη, αναφέρουμε μία αιτία για τη διακοπή της επικοινωνίας ή ζητάμε μία γενικότερη συμβουλή.

π.χ. Αυτά είχα να σου πω. Τώρα, δυστυχώς, σ' αφήνω, γιατί πρέπει να συνεχίσω το διάβασμα... / Τι λες κι εσύ, αγαπητό ημερολόγιο; Μακάρι να μπορούσες να με συμβουλέψεις! Καληνύχτα. / Σου τα είπα και ηρέμησα. Αχ, ας με καταλάβαιναν και οι γονείς μου όπως εσύ! κ.ά. παρόμοια

• Όνομα
  

Αν και πρακτικά δεν είναι απαραίτητο, συνήθως κλείνουμε με το μικρό όνομά μας σε ξεχωριστή γραμμή, όπως κάνουμε και σε ένα φιλικό γράμμα.

Επισήμανση: Στις επίσημες σχολικές εξετάσεις αποφεύγουμε στο τέλος να γράψουμε το όνομά μας - χρησιμοποιούμε ένα αρχικό, ένα ψευδώνυμο ή γράφουμε τη λέξη ΟΝΟΜΑ.

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Δημοσιογραφική είδηση

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Είδος κειμένου: δημοσιογραφική είδηση (άρθρο)

Η δημοσιογραφική είδηση είναι μία μορφή αφήγησης επίκαιρων γεγονότων, που προορίζεται για τον έντυπο ή τον ηλεκτρονικό τύπο (εφημερίδες, περιοδικά, ιστοσελίδες, ιστολόγια). Περιλαμβάνει συνήθως 2-3 παραγράφους σε ουδέτερο ύφος.

ΔΟΜΗ ΕΙΔΗΣΗΣ

• Τίτλος 

Μια λέξη ή μια σύντομη φράση αντιπροσωπευτική για το περιεχόμενο - συνήθως δεν περιέχει ρήματα. Μπορεί να είναι κυριολεκτικός ή μεταφορικός.   

• 1η παράγραφος: γεγονός - πρόσωπα - τόπος - χρόνος 

Περιέχει μια σύντομη αναφορά στο θέμα που αποτελεί την είδηση, απαντώντας στα ερωτήματα   ποιος; / πού; / πότε; / τι;

• 2η παράγραφος: σειρά γεγονότων - αιτία

Περιλαμβάνει την αναλυτική αφήγηση των επιμέρους γεγονότων-πράξεων που συνδέονται με την είδηση, χρονολογικά. Επίσης μπορεί να εξηγούνται οι λόγοι που προξένησαν τα γεγονότα (γιατί;).

• 3η παράγραφος/επίλογος: δευτερεύουσες πληροφορίες
  

Στη συνέχεια δίνονται επιμέρους στοιχεία για την είδηση, μαρτυρίες προσώπων ή σχόλια και απόψεις του συντάκτη της είδησης και μια σύντομη κατακλείδα/συμπέρασμα.

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Γένη λόγου

Γένη λόγου (genres)
3η ΕΝΟΤΗΤΑ

 

 

 

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος (ομιλία)

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Είδος κειμένου: προσχεδιασμένος προφορικός λόγος (ομιλία)

ΔΟΜΗ ΟΜΙΛΙΑΣ

• Προσφώνηση ανάλογα με τη σύνθεση του κοινού (με κόμμα στο τέλος)

π.χ. Αγαπητοί συμμαθητές, / Αγαπητέ -ή κ. "Χ", / Αγαπητοί φίλοι, / Σεβαστό κοινό, / Κυρίες και κύριοι,

• Αλλαγή γραμμής & περιθώριο για την έναρξη παραγράφου

Στον πρόλογο συστηνόμαστε στους αποδέκτες του λόγου (είτε με το ονοματεπώνυμό μας και την ιδιότητά μας είτε αναφέροντας ποιους εκπροσωπούμε, π.χ. συμμαθητές, μαθητική κοινότητα κ.ά.). 

Στη συνέχεια αναφέρουμε σύντομα το θέμα της ομιλίας μας και με ποια αφορμή γίνεται.

• Ανάπτυξη

Αλλάζουμε παράγραφο και αναπτύσσουμε το θέμα σε όσες παραγράφους χρειαστεί. Δεν ξεχνάμε ότι ο λόγος θα εκφωνηθεί προφορικά, οπότε φροντίζουμε να δείχνουμε ότι απευθυνόμαστε σε κοινό: με β΄ πληθυντικό ή α΄ πρόσωπο και προτρεπτικές εγκλίσεις, με ρητορικές ερωτήσεις, αποστροφή στο κοινό ή με σύντομες παρενθετικές φράσεις (π.χ. όπως γνωρίζετε πολύ καλά).

Στην τελευταία παράγραφο συνοψίζουμε και απευθύνουμε προτάσεις ή κάποια προτροπή/ευχή στους ακροατές. Μπορούμε μάλιστα να χρησιμοποιήσουμε και πάλι προσφώνηση.

• Αποφώνηση (χωρίς το όνομά μας)

Στο τέλος αλλάζουμε παράγραφο και ευχαριστούμε με μία σύντομη φράση τον αποδέκτη / το κοινό.

π.χ. Ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο που μου διαθέσατε. / Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας. / Σας ευχαριστώ θερμά που με ακούσατε.

Σημείωση: Ασφαλώς και δεν γράφουμε το όνομά μας στο τέλος. Σε μια τυπική ομιλία στην αρχή του λόγου μας δηλώνουμε την ταυτότητά μας ή συνηθέστερα μας προσφωνεί κάποιος συντονιστής. Ωστόσο, στις επίσημες σχολικές εξετάσεις αποφεύγουμε να δώσουμε το ονοματεπώνυμό μας, έτσι περιοριζόμαστε στην ιδιότητά μας.

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Παράγραφος

Παράγραφος, δομικά μέρη - συνοχή

2η ΕΝΟΤΗΤΑ

 

Δομή παραγράφου, ασκήσεις

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Προφορικός και γραπτός λόγος

Προφορικός και γραπτός λόγος
2η ΕΝΟΤΗΤΑ

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Επιστολή

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Είδος κειμένου: επιστολή (γράμμα)

Η επιστολή (γράμμα) είναι ένας τρόπος να επικοινωνούμε ιδιωτικά και να κοινοποιούμε κάποιες σκέψεις ή απόψεις μας. 
Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολής: η φιλική επιστολή (σήμερα έχει αντικατασταθεί από πιο σύγχρονους τρόπους επικοινωνίας, όπως το ηλεκτρονικό μήνυμα), η επίσημη επιστολή, η επιστολή διαμαρτυρίας κ.ά. Η δομή τους είναι κοινή, όμως το επίπεδο ύφους και το περιεχόμενο διαφοροποιείται κάθε φορά ανάλογα με τον αποδέκτη και το θέμα.

ΔΟΜΗ ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

• Τόπος, Ημερομηνία (στοιχισμένα δεξιά)

• Προσφώνηση (με κόμμα στο τέλος)
  

π.χ. Αγαπητέ -ή "Χ", / Φίλε -η μου "Χ", / "Χ" μου, [όπου "Χ" είναι το μικρό όνομα του φίλου ή της φίλης μας]

• Αλλαγή γραμμής & περιθώριο για την έναρξη παραγράφου  

Στην αρχή της επιστολής απευθυνόμαστε στον φίλο ή στην φίλη μας και ρωτάμε τι κάνει ή αναφερόμαστε στον καιρό που έχουμε να επικοινωνήσουμε. Επίσης διατυπώνουμε σύντομα το θέμα για το οποίο γράφουμε.

• Ανάπτυξη

Αλλάζουμε παράγραφο και αναπτύσσουμε το θέμα μας αναλυτικά σε όσες παραγράφους χρειαστεί. 

Στην τελευταία παράγραφο συνοψίζουμε και ζητάμε τη γνώμη του φιλικού μας προσώπου. Ζητάμε επίσης να μας απαντήσει σύντομα και χαιρετάμε.

• Αποφώνηση (με κόμμα στο τέλος) & όνομα (στην επόμενη γραμμή)

π.χ. Με αγάπη, / Φιλιά, / Φιλικά, / Πολλούς χαιρετισμούς,

"Όνομα" [γράφουμε το μικρό όνομά μας]

*     *     *     *     *

ΔΟΜΗ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

• Τόπος, Ημερομηνία (στοιχισμένα δεξιά)

• Προσφώνηση (με κόμμα στο τέλος)
  

Προσφωνούμε ευγενικά τον αποδέκτη της επιστολής μας με το επώνυμό του ή με την ιδιότητά του ή απλώς "κύριε/κυρία".

π.χ. Αγαπητέ κύριε / Αγαπητή κυρία "Χ", / Αξιότιμε κύριε διευθυντά / Αξιότιμη κυρία διευθύντρια, / Σεβαστέ κύριε / Σεβαστή κυρία, [όπου "Χ" είναι το επώνυμο του αποδέκτη]

• Αλλαγή γραμμής & περιθώριο για την έναρξη παραγράφου  

Στην αρχή απευθυνόμαστε στον αποδέκτη, αναφέρουμε την ταυτότητα / ιδιότητά μας, τον λόγο για τον οποίο γράφουμε και διατυπώνουμε επιγραμματικά το θέμα της επιστολής μας.

• Ανάπτυξη

Αλλάζουμε παράγραφο και αναπτύσσουμε το θέμα αναλυτικά σε όσες παραγράφους χρειαστεί. 

Στην τελευταία παράγραφο συνοψίζουμε και καταλήγουμε. Διατυπώνουμε ένα αίτημα ή ζητάμε κάποια γνώμη ή βοήθεια. Τέλος, χαιρετάμε ευγενικά.

• Αποφώνηση (με κόμμα στο τέλος) & ονοματεπώνυμο (στην επόμενη γραμμή)

π.χ. Με εκτίμηση, / Με σεβασμό,

"Ονοματεπώνυμο" [γράφουμε ολόκληρο το ονοματεπώνυμό μας]

*     *     *     *     *

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ
Στην ουσία πρόκειται για μία επίσημη επιστολή με ειδικό περιεχόμενο. Επομένως ακολουθούμε τη δομή της επίσημης επιστολής, αλλά προσπαθούμε να είμαστε πολύ τυπικοί, καθώς συνήθως ο αποδέκτης δεν μας είναι γνωστός, και φροντίζουμε το ύφος μας, παρόλο που είναι αυστηρό λόγω του θέματος, να μην αγγίζει ποτέ τα όρια της αγένειας. Σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο, αφού πρώτα εκθέσουμε αναλυτικά το ζήτημα/συμβάν για το οποίο διαμαρτυρόμαστε, στη συνέχεια εκφράζουμε τις αντιρρήσεις μας και διατυπώνουμε τα επιχειρήματά μας και, τέλος, καταλήγουμε σε μία πρόταση (συνεννόηση, συμβιβασμός, αποζημίωση).


Επισήμανση: Στις επίσημες σχολικές εξετάσεις αποφεύγουμε στο τέλος της επιστολής να γράψουμε τα στοιχεία μας - χρησιμοποιούμε τυχαία αρχικά (π.χ. Κ.Π.) ή, καλύτερα, γράφουμε με κεφαλαία τη λέξη ΟΝΟΜΑ / ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.