Νεοελληνική γλώσσα γ΄: Άρθρο

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Είδος κειμένου: κείμενο επιχειρηματολογίας (άρθρο)

Ένα άρθρο είναι ένα κείμενο δημοσιευμένο στον Τύπο (έντυπο ή ηλεκτρονικό), σε εφημερίδες, σε περιοδικά, στο διαδίκτυο. Συνήθως τα άρθρα αφορμώνται από θέματα επικαιρότητας, δηλαδή παρουσιάζουν μια είδηση και τη σχολιάζουν.

Στα καθαρά πληροφοριακά άρθρα ο αρθρογράφος έχει ως στόχο του την παρουσίαση και ανάλυση κάποιου επίκαιρου γεγονότος με αντικειμενικότητα. Αντίθετα, στα άρθρα γνώμης ο συντάκτης του κειμένου αναλύει και σχολιάζει ένα γεγονός της επικαιρότητας από την υποκειμενική του σκοπιά, για να προβληματίσει ή να ευαισθητοποιήσει το κοινό και παίρνει θέση.

ΔΟΜΗ ΑΡΘΡΟΥ

• Τίτλος 

Μία πολύ σύντομη φράση αντιπροσωπευτική για το περιεχόμενο - συνήθως δεν περιέχει ρήματα. Μπορεί να είναι κυριολεκτικός ή μεταφορικός-υπαινικτικός.

• Πρόλογος 

Περιέχει μια σύντομη παρουσίαση του θέματος και τη σύνδεσή του με την επικαιρότητα, καθώς και τη θέση (άποψη) του αρθρογράφου.

• Κύριο μέρος: ανάπτυξη-απόδειξη 

Περιέχει την κυρίως επιχειρηματολογία και συνήθως ακολουθεί την εξής σειρά: επεξήγηση/διασαφήνιση της θέσης του αρθρογράφου - τεκμηρίωση/απόδειξη - ανασκευή της αντίθετης θέσης.

• Επίλογος 

Περιλαμβάνει μια συμπύκνωση της βασικής θέσης, χωρίς επανάληψη των επιχειρημάτων.

 Το ύφος του άρθρου είναι άμεσο, πληροφοριακό και ουδέτερο, σοβαρό, τυπικό, αν και επιτρέπεται σποραδικά η χρήση κάπως πιο οικείου τόνου ή χιούμορ. Συνήθως γράφεται σε γ΄ πρόσωπο, αλλά σε ειδικές περιπτώσεις χρησιμοποιείται, σε μικρή έκταση, το α΄ πρόσωπο πληθυντικού (για παράδειγμα σε άρθρα σε σχολικές εφημερίδες). Τέλος, αποφεύγεται η ποιητική χρήση της γλώσσας και οι ρητορικές ερωτήσεις.

Αρχαία Ελληνικά: Είδη μετοχών

Η μετοχή είναι κλιτός ρηματικός τύπος με τρία γένη, που αποδίδεται στα νέα ελληνικά συνήθως με δευτερεύουσα πρόταση. 

Η μετοχή έχει δική της σύνταξη, όπως και ένα ρήμα. Παίρνει υποκείμενο, δέχεται αντικείμενα και αν προέρχεται από συνδετικό ρήμα, μπορεί να αποδίδει κατηγορούμενα.

 

 

Είδη μετοχών (συντακτική λειτουργία, απόδοση στα ν.ελληνικά)

 

 

 

Σύνδεση με το ρήμα

 

Το υποκείμενο της μετοχής τίθεται σε ίδιο γένος, ίδια πτώση και αριθμό με τη μετοχή.

 

• Όταν το υποκείμενο της μετοχής έχει και άλλο (δεύτερο) συντακτικό ρόλο, τότε η μετοχή χαρακτηρίζεται συνημμένη (=συνδεδεμένη), αφού μέσω του υποκειμένου της συνδέεται με κάποιον άλλο συντακτικό όρο της πρότασης.
• Όταν το υποκείμενο της μετοχής δεν έχει άλλη συντακτική θέση, αλλά είναι απλώς και μόνον υποκείμενο της μετοχής, τότε η μετοχή ονομάζεται απόλυτη.
• Η απόλυτη μετοχή των προσωπικών ρημάτων κανονικά τίθεται σε πτώση γενική (γενική
  απόλυτη), ενώ όταν το ρήμα είναι απρόσωπο, μπαίνει σε αιτιατική (αιτιατική απόλυτη).
• Κανονικά μόνο μία επιρρηματική μετοχή μπορεί να είναι απόλυτη.
  

 

Αρχαία ελληνικά: Παθητικοί χρόνοι (α΄)

Τα ρήματα μέσης φωνής εκτός από μέση διάθεση (μέσα ρήματα) μπορούν να έχουν και/ή παθητική (παθητικά ρήματα). Κανονικά τα μέσα και τα παθητικά ρήματα έχουν κοινούς όλους τους χρόνους (παρόλο που διαφοροποιούνται στη σημασία), εκτός από τον μέλλοντα και τον αόριστο. 

Ο Παθητικός Μέλλοντας και ο Παθητικός Αόριστος σε όλες τις εγκλίσεις τους, καθώς και στο απαρέμφατο και στη μετοχή, παίρνουν το χρονικό πρόσφυμα -θη- (στον αόριστο σε ορισμένες περιπτώσεις το -η- συγχωνεύεται με το αρχικό φωνήεν της κατάληξης ή παθαίνει συστολή και γίνεται -ε-).

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΚΛΙΣΗΣ

 

* Στα αφωνόληκτα ο χαρακτήρας του ρήματος πριν από το χρονικό πρόσφυμα -θη- τρέπεται στο αντίστοιχο δασύ σύμφωνο:

                                                      ουρανικόληκτα   → -χθη-

                                                      χειλικόληκτα      → -φθη-

                                                      οδοντικόληκτα   → -σθη-

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Διαφήμιση

Η διαφήμιση είναι ένα σύντομο πολυτροπικό κείμενο πειθούς που στοχεύει στη γνωστοποίηση και την προώθηση ενός αγαθού/προϊόντος/μηνύματος ή μιας υπηρεσίας. 

Συνήθως εμφανίζεται στα μέσα μαζικής επικοινωνίας (τηλεόραση, ραδιόφωνο, τύπο, διαδίκτυο) αλλά γίνεται επίσης με αφίσες, φυλλάδια, πανό, φωτεινές επιγραφές και άλλα οπτικά και ακουστικά μέσα.

 

Η διαφήμιση προϊόντος περιλαμβάνει 

• όνομα προϊόντος
  
• εικόνα (συχνά η εικόνα από μόνη της αποτελεί τη διαφήμιση)
  
• σλόγκαν ή ατάκα (σύντομη συνθηματική φράση), 
• σύντομο πληροφοριακό κείμενο (περιγραφή, αφήγηση, επιχειρηματολογία, διάλογος, πρόβλημα-λύση)
  

Το όνομα του προϊόντος πρέπει να είναι εύστοχο, το σλόγκαν πρωτότυπο και το κείμενο παρουσιάζει τις ιδιότητες του προϊόντος ή επιχειρήματα (λογικά, ψυχολογικά, ηθικά) για τα πλεονεκτήματά του. Κάποιες φορές υπερτονίζονται τα ευεργετικά αποτελέσματα της χρήσης του προϊόντος ή προβάλλονται ψευδείς ισχυρισμοί και αποκρύπτονται τα ελαττώματά του (παραπλανητική διαφήμιση). Συχνά, για να πετύχει τον στόχο της η διαφήμιση, χρησιμοποιείται ιδιαίτερα το συναίσθημα ή η αυθεντία.

 

Εκφορά του λόγου στη διαφήμιση

Η γλώσσα της διαφήμισης είναι κατεξοχήν μεταφορική / υπερβολική με έντονη χρήση συμβόλων και σχημάτων λόγου (επανάληψη, ομοιοκαταληξία, λογοπαίγνιο, πλεονασμός, παρήχηση κ.ά.). Χαρακτηρίζεται από: 

• πλήθος επαινετικών λέξεων ή εκφράσεων
• επίθετα ή επιρρήματα συγκριτικού (και υπερθετικού) βαθμού
• τεχνικούς όρους ή ξένες λέξεις/εκφράσεις
• ρήματα σε προστακτική ή υποτακτική
• πολλά σημεία στίξης

 

Τηλεοπτικές διαφημίσεις του '80 και του '90

Ομήρου Ιλιάδας - Προοίμιο

Το προοίμιο της Ιλιάδας (στ.1-7) και οι μεταβατικοί στίχοι 8-12 στο πρωτότυπο:

Μῆνιν ἄειδε, θεά, Πηληιάδεω Ἀχιλῆος
οὐλομένην, ἣ μυρί’ Ἀχαιοῖς ἄλγε’ ἔθηκε,
πολλὰς δ’ ἰφθίμους ψυχὰς Ἄϊδι προΐαψεν
ἡρώων, αὐτοὺς δὲ ἑλώρια τεῦχε κύνεσσιν
οἰωνοῖσί τε πᾶσι· Διὸς δ’ ἐτελείετο βουλή·
ἐξ οὗ δὴ τὰ πρῶτα διαστήτην ἐρίσαντε
Ἀτρεΐδης τε ἄναξ ἀνδρῶν καὶ δῖος Ἀχιλλεύς.
Τίς γάρ σφωε θεῶν ἔριδι ξυνέηκε μάχεσθαι;
Λητοῦς καὶ Διὸς υἱός· ὃ γὰρ βασιλῆι χολωθεὶς
νοῦσον ἀνὰ στρατὸν ὦρσε κακήν, ὀλέκοντο δὲ λαοί,
οὕνεκα τὸν Χρύσην ἠτίμασεν ἀρητῆρα
Ἀτρεΐδης·

Μετάφραση Ι. Πολυλά (στ.1-11)

Ψάλλε, θεά, τον τρομερόν θυμόν του Αχιλλέως,
πώς έγινε στους Αχαιούς αρχή πολλών δακρύων·
που ανδράγαθες ροβόλησε πολλές ψυχές στον Άδη
ηρώων, κι έδωκεν αυτούς αρπάγματα των σκύλων
και των ορνέων - και η βουλή γενόνταν του Κρονίδη,
απ' ότ' εφιλονίκησαν κι εχωρισθήκαν πρώτα
ο Ατρείδης, άρχος των ανδρών, και ο θείος Αχιλλέας.
Και απ' τους θεούς ποιος άναψε την έχθραν μεταξύ τους;
Ο Απόλλων, όπου οργίσθηκε του Ατρείδη βασιλέως
κι έφερε λώβαν στον στρατόν που εθέριζε τα πλήθη,
ότι του εκαταφρόνεσε τον Χρύσην ιερέα.

Μετάφραση Ν. Καζαντζάκη - Ι.Θ. Κακριδή (στ.1-12)

Τη μάνητα, θεά, τραγούδα μας του ξακουστού Αχιλλέα,
ανάθεμά τη, πίκρες που 'δωκε στους Αχαιούς περίσσιες
και πλήθος αντρειωμένες έστειλε ψυχές στον Άδη κάτω
παλικαριών, στους σκύλους ρίχνοντας να φάνε τα κορμιά τους
και στα όρνια ολούθε —έτσι το θέλησε να γίνει τότε ο Δίας—
απ' τη στιγμή που πρωτοπιάστηκαν και χώρισαν οι δυο τους,
του Ατρέα ο γιος ο στρατοκράτορας κι ο μέγας Αχιλλέας.
Ποιος τάχα απ' τους θεούς τους έσπρωξε να μπούνε σ' έτοια αμάχη;
Του Δία και της Λητώς τους έσπρωξεν ο γιος, που με το ρήγα
ολιάζοντας κακιά εξεσήκωσεν αρρώστια και πεθαίναν
στρατός πολύς· τι δε σεβάστηκεν ο γιος του Ατρέα το Χρύση,
του θεού το λειτουργό·

Απαγγελία-ερμηνεία της ραψωδίας Α από την ηθοποιό Λ. Κονιόρδου - μετάφραση Δ. Μαρωνίτη (Εθνικό Θέατρο 2010) 

 

Απόπειρα απόδοσης της ερασμιακής προφοράς στο προοίμιο της Ιλιάδας από τον αμερικανό καθηγητή Stephen G. Daitz:

 

Ο πρώην Βρετανός πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον απαγγέλλει σε ζωντανή τηλεοπτική εκπομπή (2019) από μνήμης (;) την αρχή της Ιλιάδας (προοίμιο, επεισόδιο Χρύση):

Η κεφαλή: σταυρόλεξο στα αρχαία

Δοκιμάστε να λύσετε το παρακάτω σταυρόλεξο με λέξεις της αρχαίας ελληνικής που σχετίζονται με μέρη του κεφαλιού. Απαντήστε με πεζά γράμματα και σε πολυτονικό.
Οι ορισμοί είναι διαβαθμισμένης δυσκολίας, για την ορθογραφία συμβουλείτε και το λεξικό...
Μπορείτε επίσης να το εκτυπώσετε και να το λύσετε σε χαρτί.
Καλή διασκέδαση! 😂

Crossword Puzzle Maker

Νεοελληνική γλώσσα α΄: Ημερολόγιο

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Είδος κειμένου: σελίδα ημερολογίου

Το ημερολόγιο είναι ένα προσωπικό κείμενο, στο οποίο ο συντάκτης καταγράφει σε τακτική βάση εμπειρίες της ζωής του ή γεγονότα της εποχής, καθώς και τις ενδόμυχές του σκέψεις και συναισθήματα. Συνήθως έχει τη μορφή φιλικού γράμματος, όπου ο συντάκτης στην πραγματικότητα απευθύνεται στον εαυτό του και δεν γράφεται για να διαβαστεί από άλλους ή να δημοσιευτεί - εξαιρούνται βέβαια τα ημερολόγια των συγγραφέων.
Κυριαρχεί το α΄ πρόσωπο ενικού, ο γραμματικός χρόνος που χρησιμοποιείται είναι συνήθως ο ενεστώτας (εκτός από τα σημεία όπου υπάρχει αφήγηση) και το ύφος είναι φυσικό, οικείο και εξομολογητικό. Η έκτασή του μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με το περιεχόμενο και τη διάθεση του συντάκτη. 
Η σύγχρονη εκδοχή του ημερολογίου είναι το ηλεκτρονικό ημερολόγιο ή blog (ή και το video blog/vlog που μεταδίδεται από μέσα κοινωνικής δικτύωσης).

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΔΟΜΗ ΣΕΛΙΔΑΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ

• Ημέρα ή Τόπος, Ημερομηνία (στοιχισμένα δεξιά)

• Προσφώνηση (με κόμμα στο τέλος)
  

  π.χ. Αγαπημένο/Αγαπητό μου ημερολόγιο, / "Χ" μου,
  [όπου "Χ" είναι το όνομα που έχουμε δώσει στο ημερολόγιό μας]
  

• Αλλαγή γραμμής & περιθώριο για την έναρξη παραγράφου  

Πολλές φορές στην αρχή απευθυνόμαστε με μια σύντομη πρόταση στο ημερολόγιο, όπως θα κάναμε αν ήταν φίλος/-η μας.

π.χ. έχω λίγο καιρό να σου γράψω, αλλά μη μου κρατάς κακία, είχα πολλές υποχρεώσεις για το σχολείο / δεν μπορείς να φανταστείς τι συνέβη σήμερα στο σχολείο κ.ά. παρόμοια

• Ανάπτυξη του θέματος

Περιλαμβάνει 1-2 σωστά δομημένες παραγράφους. Συχνά η πρώτη παράγραφος περιέχει την αφήγηση ενός περιστατικού/ιστορίας (χρονολογική σειρά γεγονότων) και η δεύτερη τα σχόλια, τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας. Συνήθως όμως τα παρουσιάζουμε παράλληλα, δηλαδή έπειτα από κάθε γεγονός, στο πλαίσιο της αφήγησης, ακουλουθεί κάποιο σχόλιο, σκέψη ή συναίσθημα. Κατά την ανάπτυξη συνηθίζεται να απευθυνόμαστε στο ημερολόγιο και να ζητάμε τη γνώμη του.

• Αποφώνηση (κανονικά στην επόμενη γραμμή)
  

Αφού ολοκληρώσουμε την ανάπτυξη, αναφέρουμε μία αιτία για τη διακοπή της επικοινωνίας ή ζητάμε μία γενικότερη συμβουλή.

π.χ. Αυτά είχα να σου πω. Τώρα, δυστυχώς, σ' αφήνω, γιατί πρέπει να συνεχίσω το διάβασμα... / Τι λες κι εσύ, αγαπητό ημερολόγιο; Μακάρι να μπορούσες να με συμβουλέψεις! Καληνύχτα. / Σου τα είπα και ηρέμησα. Αχ, ας με καταλάβαιναν και οι γονείς μου όπως εσύ! κ.ά. παρόμοια

• Όνομα
  

Αν και πρακτικά δεν είναι απαραίτητο, συνήθως κλείνουμε με το μικρό όνομά μας σε ξεχωριστή γραμμή, όπως κάνουμε και σε ένα φιλικό γράμμα.

Επισήμανση: Στις επίσημες σχολικές εξετάσεις αποφεύγουμε στο τέλος να γράψουμε το όνομά μας - χρησιμοποιούμε ένα αρχικό, ένα ψευδώνυμο ή γράφουμε τη λέξη ΟΝΟΜΑ.

Η μεταμφίεση (Ρέα Γαλανάκη)

Σχηματική παρουσίαση των κύριων σημείων του κειμένου

Αρχαία ελληνικά: Είδη και σύνταξη του απαρεμφάτου

Το απαρέμφατο είναι άκλιτος ρηματικός τύπος που αποδίδεται στα νέα ελληνικά συνήθως με δευτερεύουσα ονοματική πρόταση. Όταν είναι έναρθρο, ισοδυναμεί με αφηρημένο ουσιαστικό. 

Το απαρέμφατο έχει δική του σύνταξη, όπως και ένα ρήμα. Παίρνει υποκείμενο, δέχεται αντικείμενα και ως συνδετικό μπορεί να αποδίδει κατηγορούμενα.

Είδη του απαρεμφάτου

• ειδικό, που εξηγείται με το «ότι» και ισοδυναμεί με ειδική πρόταση

(εξαρτάται από ρήματα με τις σημασίες «λέω», «ανακοινώνω», «νομίζω», «γνωρίζω», «αντιλαμβάνομαι», «αποδεικνύω», «ελπίζω», «υπόσχομαι» κ.ά. συνώνυμά τους) 

• τελικό, που εξηγείται με το «να» και ισοδυναμεί με βουλητική πρόταση 

(εξαρτάται από ρήματα με τις σημασίες «θέλω», «μπορώ», «προσπαθώ», «προτρέπω», «διατάζω», «απαγορεύω», «εύχομαι» κ.ά. συνώνυμά τους)

Συντακτική θέση του απαρεμφάτου

• αντικείμενο ρήματος, όταν εξαρτάται από προσωπικό ρήμα
• υποκείμενο ρήματος, όταν εξαρτάται από απρόσωπο ρήμα ή απρόσωπη έκφραση

Συνηθισμένα απρόσωπα ρήματα: δεῖ, χρή (πρέπει), προσήκει (ταιριάζει), δοκεῖ (φαίνεται καλό), ἔξεστι (επιτρέπεται) & απρόσωπες εκφράσεις: καλόν ἐστι, δίκαιόν ἐστι, ὥρα ἐστί, καλῶς ἔχει κ.ά. παρόμοια.

• λιγότερο συχνά: κατηγορούμενο, απαρέμφατο της αναφοράς ή του αποτελέσματος

Υποκείμενο του απαρεμφάτου (πτώση)

• ονομαστική, όταν το υποκείμενο του απαρεμφάτου είναι το ίδιο (ταὐτόν) με το υποκείμενο του ρήματος από το οποίο εξαρτάται: Υ_ΑΠ = Υ_Ρ (ταυτοπροσωπία)
• αιτιατική, όταν το υποκείμενο του απαρεμφάτου είναι διαφορετικό (ἕτερον) από το υποκείμενο του ρήματος: Υ_ΑΠ ≠ Υ_Ρ (ετεροπροσωπία)

Προσοχή: όταν το απαρέμφατο είναι υποκείμενο σε απρόσωπη σύνταξη, έχουμε αναγκαστική ετεροπροσωπία, δηλαδή το υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται υποχρεωτικά σε αιτιατική.

Οπότε, σε περίπτωση που παραλείπεται το Υ_ΑΠ, πρέπει να εννοηθεί σε αιτιατική (μερικές φορές μας το δίνει η δοτική προσωπική που συνοδεύει συνήθως τα απρόσωπα ρήματα, αφού τη μετατρέψουμε σε αιτιατική).

Στοιχεία ομηρικής τεχνικής

Μελετήστε τις κάρτες με όρους ομηρικής τεχνικής (πατώντας στην κάρτα εναλλάσσονται ο όρος και ο ορισμός, με τα βελάκια αλλάζετε κάρτα):



και ελέγξτε τις γνώσεις σας παίζοντας (παιχνίδι αντιστοίχισης) 

ή μέσα από τεστ (απαιτείται ύπαρξη λογαριασμού quizlet).

Ερωτήσεις...

 

Καλή σχολική χρονιά!

11 Σεπτεμβρίου σήμερα και για κάποιους ήταν η πρώτη μέρα τους στο γυμνάσιο. Καλή αρχή και λίγη υπομονή - όλα θα στρώσουν! Εξαιρετικά αφιερωμένο σε όλους:

 

Αρχαία Ελληνικά: Επίθετα Γ΄ κλίσης

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ

Γ΄ ΚΛΙΣΗ ΕΠΙΘΕΤΩΝ

Τρικατάληκτα σε -υς -εια -υ

Δικατάληκτα σε -ων -ων -ον

Δικατάληκτα σε -ης -ης -ες

Τρικατάληκτα φωνηεντόληκτα σε -υς -εια -υ

• Τα επίθετα αυτής της κατηγορίας είναι διπλόθεμα: έχουν ένα θέμα με χαρακτήρα -υ- στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού του αρσενικού και του ουδετέρου και ένα θέμα με χαρακτήρα -ε- σε όλες τις άλλες πτώσεις.
• Τα περισσότερα επίθετα σε -υς -εια -υ στο αρσενικό γένος τονίζονται στη λήγουσα, δηλαδή είναι οξύτονα. Εξαιρούνται μόνο τα: θῆλυς και ἥμισυς.
• Το θηλυκό κλίνεται σύμφωνα με την α΄ κλίση των ουσιαστικών, έτσι στη γενική πληθυντικού τονίζεται στη λήγουσα (-ῶν).
• Το -α στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική του θηλυκού είναι βραχύχρονο.

Δικατάληκτα ενρινόληκτα σε -ων -ων -ον (γεν.: -ονος)

• Το αρσενικό και το θηλυκό κλίνονται με τον ίδιο τρόπο (διαφοροποιείται μόνο το άρθρο).
• Η κλητική ενικού σε αρσενικό και θηλυκό και οι τρεις ίδιες πτώσεις του ουδετέρου συμπίπτουν και λήγουν σε -ον.

ΠΡΟΣΟΧΗ!

• Τα σύνθετα υπερδισύλλαβα επίθετα σε -ων -ων -ον κανονικά ανεβάζουν τον τόνο στην κλητική ενικού αρσενικού και θηλυκού, καθώς και στο ουδέτερο γένος στις τρεις ίδιες πτώσεις, μέχρι την τελευταία συλλαβή του πρώτου συνθετικού.
• Ο τόνος δεν μπορεί να ανέβει σε επίθετα όπως τα ὁ/ἡ μεγαλό-φρων, τὸ μεγαλό-φρον, ὁ/ἡ παρά-φρων, τὸ παρά-φρον, που τονίζονται ήδη στη συλλαβή αυτή. 
• Από τα σύνθετα εξαιρείται το επίθετο ὁ/ἡ ἀμνήμων, τὸ ἀμνῆμον (και όχι ἄμνημον).
• Στα απλά επίθετα, όπως τα νοήμων, μνήμων, ἐλεήμων, ἐπιστήμων, ο τόνος δεν ανεβαίνει.

Δικατάληκτα σιγμόληκτα σε -ης -ης -ες (γεν.: -ους < *-εσος)

• Το αρσενικό και το θηλυκό κλίνονται με τον ίδιο τρόπο (διαφοροποιείται μόνο το άρθρο). 
• Η κλητική ενικού σε αρσενικό και θηλυκό και οι τρεις ίδιες πτώσεις του ουδετέρου συμπίπτουν και λήγουν σε -ες.
• Στις περισσότερες πτώσεις προκύπτουν συναιρέσεις έπειτα από την αποβολή του χαρακτήρα -σ- μεταξύ δύο φωνηέντων.    

ΠΡΟΣΟΧΗ! 

• Τα βαρύτονα υπερδισύλλαβα επίθετα σε -ης -ης -ες κανονικά ανεβάζουν τον τόνο στην κλητική ενικού αρσενικού και θηλυκού, καθώς και στο ουδέτερο γένος στις τρεις ίδιες πτώσεις.
• Εξαιρούνται όσα λήγουν σε -ώδης, -ώλης, -ήρης. 
• Τα βαρύτονα επίθετα σε -ης -ης -ες στη γενική πληθυντικού τονίζονται στην παραλήγουσα (ωστόσο, όσα λήγουν σε -ώδης μπορούν να τονίζονται και στη λήγουσα).

 

Αρχαία Ελληνικά: Απαρέμφατα & Μετοχές βαρύτονων ρημάτων α΄ συζυγίας - μέση φωνή

   * Χρονικός χαρακτήρας (μέλλοντας/αόριστος)

-σ-     :   φωνηεντόληκτα & οδοντικόληκτα
-ξ-     :   ουρανικόληκτα
-ψ-     :   χειλικόληκτα

   ** Στον μέσο παρακείμενο στα αφωνόληκτα ρήματα ο χαρακτήρας του θέματος υφίσταται τροπές, έτσι οι καταλήξεις απαρεμφάτων / μετοχών φαινομενικά μετασχηματίζονται σε:

-σθαι / -σμένος     :   οδοντικόληκτα
-χθαι / -γμένος     :   ουρανικόληκτα
-φθαι / -μμένος     :   χειλικόληκτα

Σχηματισμός απαρεμφάτων & μετοχών μέσης φωνής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα και αφωνόληκτα)

Το απαρέμφατο και η μετοχή σχηματίζονται κανονικά με την προσθήκη των κατάλληλων καταλήξεων στο θέμα του ρήματος. Στον μέλλοντα και στον αόριστο πριν από την κατάληξη προστίθεται ο χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) και ενώ ο μέσος παρακείμενος κανονικά δεν έχει χρονικό χαρακτήρα, αλλά σκέτη κατάληξη (φωνηεντόληκτα).

Προσοχή! 
Τα απαρέμφατα και οι μετοχές στον αόριστο δεν παίρνουν αύξηση,
όμως στον παρακείμενο ο αναδιπλασιασμός διατηρείται.

Κλίση

Το απαρέμφατο είναι άκλιτο. Οι μετοχές όλων των χρόνων της μέσης φωνής κλίνονται όπως τα τρικατάληκτα επίθετα β΄ κλίσης σε -ος -η -ον.

Αρχαία Ελληνικά: Ευκτική βαρύτονων ρημάτων α΄ συζυγίας

Η ευκτική είναι έγκλιση επιθυμίας και φανερώνει πραγματοποιήσιμη ευχή (ευχετική ‒ συχνά με τα εἴθε, εἰ γάρ) ή δυνατότητα στο παρόν ή μέλλον, όταν συνοδεύεται από το δυνητικό ἄν (δυνητική). Στις δευτερεύουσες χρησιμοποιείται για το παρελθόν (πλαγίου λόγου) ή για να δείξει επανάληψη (επαναληπτική). 

Έχει έναν τύπο καταλήξεων για κάθε φωνή (με διαφορετικά θεματικά φωνήεντα: ο-ι και α-ι) και τέσσερις χρόνους σε καθεμιά τους: ενεστώτα, μέλλοντα, αόριστο και παρακείμενο. Στον παρακείμενο κανονικά χρησιμοποιείται ο περιφραστικός τύπος.

* Χρονικός χαρακτήρας (μέλλοντας/αόριστος)

-σ-     :   φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα 
-ξ-     :   ουρανικόληκτα
-ψ-     :   χειλικόληκτα

** Χρονικός χαρακτήρας (ενεργητικός παρακείμενος)

-κ-     :   φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα 
-χ-     :   ουρανικόληκτα
-φ-     :   χειλικόληκτα

*** Η μετοχή μέσου παρακειμένου κανονικά σχηματίζεται χωρίς χρονικό χαρακτήρα (με σκέτη την κατάληξη -μένος). Στα αφωνόληκτα ο χαρακτήρας υφίσταται τροπές και η κατάληξη της μετοχής φαινομενικά μετασχηματίζεται σε:

-γμένος   (ουρανικόληκτα)
-μμένος   (χειλικόληκτα)
-σμένος   (οδοντικόληκτα)

Σχηματισμός χρόνων της ευκτικής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα - αφωνόληκτα)

Ενεστώτας
θέμα + καταλήξεις ευκτικής με θεματικό φωνήεν: ο-ι

Ο ενεστώτας της ευκτικής σχηματίζεται με το θέμα του ρήματος, ο χαρακτήρας του οποίου στα αφωνόληκτα είναι συχνά μετασχηματισμένος: -ττ- / -σσ- (ουρανικόληκτα), -πτ- (χειλικόληκτα), -ζ- ή -ττ- (οδοντικόληκτα).

*     *     *

Μέλλοντας

θέμα + χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) + καταλήξεις ευκτικής με θεματικό φωνήεν: ο-ι

Για τον σχηματισμό του μέλλοντα της ευκτικής προσθέτουμε στο θέμα τον χρονικό χαρακτήρα -σ- (φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα), -ξ- (ουρανικόληκτα) ή -ψ- (χειλικόληκτα).

*     *     *

Αόριστος
θέμα + χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) + καταλήξεις ευκτικής με θεματικό φωνήεν: α-ι

Προσοχή: Στην ευκτική αορίστου τα ρήματα δεν παίρνουν αύξηση. 

*     *     *

Παρακείμενος
Στην ενεργητική φωνή πιο εύχρηστος είναι ο περιφραστικός τύπος, ενώ υπάρχει και ο μονολεκτικός, που όμως χρησιμοποιείται σπάνια. Στη μέση φωνή ο παρακείμενος της ευκτικής σχηματίζεται περιφραστικά.

περιφραστικός τύπος: μετοχή παρακειμένου ─ ευκτική του βοηθητικού ρήματος εἰμί
μονολεκτικός τύπος: αναδιπλασιασμός + θέμα + χρονικός χαρακτήρας -κ- (-χ- / -φ-) + καταλήξεις ευκτικής με θεματικό φωνήεν: ο-ι

Προσοχή: Στον παρακείμενο ο αναδιπλασιασμός διατηρείται (στα σύνθετα με πρόθεση ρήματα μπαίνει ανάμεσα στην πρόθεση και το απλό ρήμα).

Αρχαία Ελληνικά: Προστακτική βαρύτονων ρημάτων α΄ συζυγίας

Η προστακτική, όπως και η υποτακτική, είναι έγκλιση επιθυμίας. Δηλώνει προσταγή, απαγόρευση, προτροπή, παραχώρηση, ευχή, συμβουλή, παράκληση κ.ά. και χρησιμοποιείται μόνο στις κύριες προτάσεις.

Έχει τρεις χρόνους σε κάθε φωνή: ενεστώτα, αόριστο και παρακείμενο.

   * Χρονικός χαρακτήρας (αόριστος)

-σ-     :   φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα 
-ξ-     :   ουρανικόληκτα
-ψ-     :   χειλικόληκτα

   ** Χρονικός χαρακτήρας (ενεργητικός παρακείμενος)

-κ-     :   φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα 
-χ-     :   ουρανικόληκτα
-φ-     :   χειλικόληκτα

   *** Η προστακτική μέσου παρακειμένου κανονικά σχηματίζεται χωρίς χρονικό χαρακτήρα (με σκέτη κατάληξη). Στα αφωνόληκτα ο χαρακτήρας του θέματος υφίσταται τροπές και οι καταλήξεις  φαινομενικά μετασχηματίζονται σε:

-σο / -σθω / -σθε / -σθων     (οδοντικόληκτα)
-ξο / -χθω / -χθε / -χθων     (ουρανικόληκτα)
-ψο / -φθω / -φθε / -φθων     (χειλικόληκτα)

Σχηματισμός χρόνων της προστακτικής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα - αφωνόληκτα)

Ενεστώτας
θέμα + καταλήξεις προστακτικής ενεστώτα (θεματικό φωνήεν: -ε-)
👉 Ο ενεστώτας της προστακτικής σχηματίζεται με το θέμα του ρήματος, ο χαρακτήρας του οποίου στα αφωνόληκτα είναι συχνά μετασχηματισμένος: -ττ- / -σσ- (ουρανικόληκτα), -πτ- (χειλικόληκτα), -ζ- ή -ττ- (οδοντικόληκτα).

*     *     *

Αόριστος
θέμα + χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) + καταλήξεις προστακτικής αορίστου (θεματικό φωνήεν: -α-)

Προσοχή: Στην προστακτική αορίστου τα ρήματα δεν παίρνουν αύξηση. 

*     *     *

Παρακείμενος
περιφραστικός τύπος: μετοχή παρακειμένου ─ προστακτική του βοηθητικού ρήματος εἰμί
μονολεκτικός τύπος (ενεργητική): αναδιπλασιασμός + θέμα + χρονικός χαρακτήρας -κ- (-χ- / -φ-) + καταλήξεις προστακτικής ενεστώτα
μονολεκτικός τύπος (μέση): αναδιπλασιασμός + θέμα + καταλήξεις προστακτικής παρακειμένου
👉 Στην ενεργητική φωνή σχεδόν πάντοτε χρησιμοποιείται ο περιφραστικός τύπος για τον παρακείμενο, ενώ ο μονολεκτικός είναι εύχρηστος μόνο στο γ΄ ενικό πρόσωπο. Στη μέση φωνή ο παρακείμενος σχηματίζεται σχεδόν πάντοτε μονολεκτικά.

Προσοχή: Στον παρακείμενο ο αναδιπλασιασμός διατηρείται

(στα σύνθετα με πρόθεση ρήματα μπαίνει ανάμεσα στην πρόθεση και το απλό ρήμα).

Αρχαία Ελληνικά: Υποτακτική βαρύτονων ρημάτων α΄ συζυγίας

Η υποτακτική είναι έγκλιση επιθυμίας. Δηλώνει βούληση, προτροπή ή απαγόρευση, απορία (κύριες προτάσεις), καθώς και προσδοκώμενο ή διαρκή επανάληψη (δευτερεύουσες προτάσεις). Στις δευτερεύουσες χρησιμοποιείται μετά τους συνδέσμους ἐάν, ἄν, ἤν, ὅταν, ἵνα, ἐπειδάν, κἄν κ.ά.

Έχει έναν τύπο καταλήξεων για την ενεργητική και έναν για τη μέση φωνή (θεματικά φωνήεντα: η / ω) και τρεις χρόνους σε καθεμιά: ενεστώτα, αόριστο και παρακείμενο. Στον παρακείμενο κανονικά χρησιμοποιείται ο περιφραστικός τύπος.

   * Χρονικός χαρακτήρας (αόριστος)

-σ-     :   φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα 
-ξ-     :   ουρανικόληκτα
-ψ-     :   χειλικόληκτα

   ** Χρονικός χαρακτήρας (ενεργητικός παρακείμενος)

-κ-     :   φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα 
-χ-     :   ουρανικόληκτα
-φ-     :   χειλικόληκτα

   *** Η μετοχή μέσου παρακειμένου κανονικά σχηματίζεται χωρίς χρονικό χαρακτήρα (με σκέτη την κατάληξη -μένος). Στα αφωνόληκτα ο χαρακτήρας υφίσταται τροπές και η κατάληξη της μετοχής φαινομενικά μετασχηματίζεται σε:

-γμένος   (ουρανικόληκτα)
-μμένος   (χειλικόληκτα)
-σμένος   (οδοντικόληκτα)

Σχηματισμός χρόνων της υποτακτικής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα - αφωνόληκτα)

Ενεστώτας
θέμα + καταλήξεις υποτακτικής

👉  Στον ενεστώτα της υποτακτικής στα αφωνόληκτα ο χαρακτήρας του θέματος είναι συχνά μετασχηματισμένος: -ττ- / -σσ- (ουρανικόληκτα), -πτ- (χειλικόληκτα), -ζ- ή -ττ- (οδοντικόληκτα).

*     *     *

Αόριστος
θέμα + χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) + καταλήξεις υποτακτικής

Προσοχή: Στην υποτακτική αορίστου τα ρήματα δεν παίρνουν αύξηση. 

*     *     *

Παρακείμενος
περιφραστικός τύπος: μετοχή παρακειμένου ─ υποτακτική του βοηθητικού ρήματος εἰμί
μονολεκτικός τύπος: αναδιπλασιασμός + θέμα + χρονικός χαρακτήρας -κ- (-χ- / -φ-) + καταλήξεις υποτακτικής
👉 Στην ενεργητική φωνή πιο εύχρηστος είναι ο περιφραστικός τύπος του παρακειμένου, ενώ υπάρχει και ο μονολεκτικός, που όμως χρησιμοποιείται σπάνια. Στη μέση φωνή ο παρακείμενος της υποτακτικής σχηματίζεται πάντοτε περιφραστικά.

Προσοχή: Στον παρακείμενο ο αναδιπλασιασμός διατηρείται (στα σύνθετα με πρόθεση ρήματα μπαίνει ανάμεσα στην πρόθεση και το απλό ρήμα).

Αρχαία Ελληνικά: Απαρέμφατα & Μετοχές βαρύτονων ρημάτων α΄ συζυγίας - ενεργητική φωνή

Το ρήμα εκτός από τις εγκλίσεις διαθέτει δύο ονοματικούς τύπους, το απαρέμφατο και τη μετοχή:

Απαρέμφατο

• άκλιτο ρηματικό ουσιαστικό ουδέτερου γένους
• ισοδυναμεί με δευτερεύουσα πρόταση ειδική (ειδικό) ή επιθυμίας (τελικό)
• όταν είναι έναρθρο (σνθ. τελικό), έχει πτώσεις (κλίνεται το άρθρο) και ισοδυναμεί με αφηρημένο ουσιαστικό, π.χ. τὸ λέγειν = η ομιλία

Μετοχή

• τριγενές και τρικατάληκτο ρηματικό επίθετο 
• ισοδυναμεί με επιθετικό ή κατηγορηματικό προσδιορισμό (ή κατηγορούμενο) ή με επιρρηματικό προσδιορισμό
• όταν είναι έναρθρη, μπορεί να ισοδυναμεί με ουσιαστικό (πρόσωπο που ενεργεί), π.χ. ὁ λέγων = ο ρήτορας

Οι ονοματικοί τύποι του ρήματος (απαρέμφατο-μετοχή) έχουν τέσσερις χρόνους:  
ενεστώτα, μέλλοντα, αόριστο και παρακείμενο.

   * Χρονικός χαρακτήρας (μέλλοντας/αόριστος)

-σ-     :   φωνηεντόληκτα & οδοντικόληκτα
-ξ-     :   ουρανικόληκτα
-ψ-     :   χειλικόληκτα

   ** Χρονικός χαρακτήρας (παρακείμενος)

-κ-     :   φωνηεντόληκτα & οδοντικόληκτα
-χ-     :   ουρανικόληκτα
-φ-     :   χειλικόληκτα

Σχηματισμός απαρεμφάτων & μετοχών ενεργητικής φωνής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα και αφωνόληκτα)

Το απαρέμφατο και η μετοχή σχηματίζονται κανονικά με την προσθήκη των κατάλληλων καταλήξεων στο θέμα του ρήματος. Στον μέλλοντα και στον αόριστο πριν από την κατάληξη προστίθεται ο χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) και στον παρακείμενο ο χρονικός χαρακτήρας -κ- (-χ- / -φ-).

Προσοχή! 
Τα απαρέμφατα και οι μετοχές στον αόριστο δεν παίρνουν αύξηση,
όμως στον παρακείμενο ο αναδιπλασιασμός διατηρείται.

Κλίση

Το απαρέμφατο είναι άκλιτο. Οι μετοχές όλων των χρόνων της ενεργητικής φωνής κλίνονται σύμφωνα με τη γ΄ κλίση (ύλη β΄ γυμνασίου).

Αρχαία Ελληνικά: Το βοηθητικό ρήμα εἰμί (β)

Αρχαία Ελληνικά: Το βοηθητικό ρήμα εἰμί (α)